O‘zbekiston tarixi xalqning ijtimoiy xotirasi shaklini ifodalovchi mamlakatning boy o‘tmishiga hayajonli sho‘ng‘ishdir.
O‘zbekiston hududida qadimda Sug‘d, Xorazm va Baqtriya kabi ilk davlatlar mavjud bo‘lgan. Mintaqa xalqlarining madaniyati va dunyoqarashiga katta ta’sir ko‘rsatgan zardushtiylik dini muhim ahamiyatga ega edi.
O‘rta Osiyo xalqi mustaqilligini saqlab qolish uchun bosqinchilarga qarshi bir necha bor kurash olib borgan. Ayniqsa, Ahamoniylar va yunon-makedon ta’siriga qarshi olib borilgan kurash alohida ahamiyat kasb etgan.
O‘rta Osiyo orqali Buyuk ipak yo‘li o‘tgan bo‘lib, uning bo‘ylab qudratli davlatlar paydo bo‘lgan. Bu davlatlar Sharq bilan G‘arb o‘rtasidagi savdo-sotiq va madaniy aloqalarda hal qiluvchi ahamiyatga ega edi.
O‘rta asrlarda O‘rta Osiyoda yer egaligi, soliq tizimi va savdo-sotiq sohalarida jiddiy o‘zgarishlar ro‘y berdi. Boshqaruvning yangi shakllari vujudga keldi, feodal munosabatlar esa mustahkamlana bordi.
Turkiy xoqonlik turkiy xalqlarning ilk davlat uyushmasi bo‘lgan. U Markaziy Osiyo xalqlarining siyosiy tarixida va etnik shakllanishida muhim ahamiyat kasb etgan.
Ilk o‘rta asrlar davrida O‘rta Osiyo hududida Sug‘d, To‘xariston, Farg‘ona, Choch va Iloq kabi kichik davlat tuzilmalari paydo bo‘ldi. Bu mayda davlatlar dastlab eftaliylar, keyinchalik esa Turk xoqonligi tomonidan zabt etilgan bo‘lsa-da, na eftaliylar, na xoqonlik ularning ichki hayotiga aralashdi.
Arab xalifaligi VIII asrda Movarounnahrni o‘z nazoratiga oldi. Bu jarayon harbiy harakatlar va mintaqaning madaniy o‘zgarishi bilan birgalikda kechdi.
Islom mintaqada tez sur’atda yoyilib, asosiy dinga aylandi. U odamlarning turmush tarziga, huquq tizimiga va ta’lim sohasiga chuqur ta’sir o‘tkazdi.
Abbosiylar hukmronligi davrida Xuroson va Movarounnahr o‘rtasidagi aloqalar yanada mustahkamlandi. Bu hududlar ilm-fan va madaniyatning muhim markazlariga aylanib bordi.
IX-X asrlarda Movarounnahrda Somoniylar kabi mustaqil sulolalar vujudga keldi. Bu hodisa mintaqaning siyosiy tarixida yangi davrning boshlanishiga asos bo‘ldi.
Somoniylar davlati Markaziy Osiyoda xalifalikdan mustaqil tarzda paydo bo‘lgan ilk islom davlati edi. Ularning hukmronligi davrida hunarmandchilik, savdo-sotiq, ilm-fan va madaniyat taraqqiy etdi.
G‘aznaviylar va Qoraxoniylar islom dunyosida muhim o‘rin tutgan yirik sulolalar edi. Ularning mintaqada hukmronlik uchun olib borgan kurashlari ilm-fan va dinning taraqqiyoti bilan uzviy bog‘liq holda kechgan.
Xorazm XI-XIII asrlarda rivojlangan savdo va madaniyatga ega qudratli davlatga aylandi. Uning hukmdorlari mustaqillikka intilish va hududlarni kengaytirish siyosatini olib bordilar.
Xorazmshoh va Chingizxon o‘rtasidagi mojaroning oqibati mo‘g‘ullarning O‘rta Osiyoga keng ko‘lamli bosqiniga sabab bo‘ldi. Bu esa, o‘z navbatida, Xorazm davlatining vayron bo‘lishiga olib keldi.
Jaloliddin Manguberdi mo‘g‘ul bosqinchiligiga qarshi kurashning timsoli bo‘lib qoldi. U otasi - Xorazmshoh Alouddining halok bo‘lishidan so‘ng ham mustaqillik uchun kurashni davom ettirdi.
Chig‘atoy ulusi Mo‘g‘ul imperiyasining bo‘linishidan keyin vujudga kelib, Movarounnahr hududlarini qamrab olgan edi. U mo‘g‘ul va mahalliy an’analarning uyg‘unlashuv markaziga aylandi.
O‘rta asrlar davrida O‘rta Osiyoda hunarmandchilik, me’morchilik va ta’lim sohasi taraqqiy etdi. Shaharlar madaniyat va ilm-fan markazlariga aylandi.
Adabiyot bilim va ma’naviy qadriyatlarni yetkazishda muhim ahamiyat kasb etgan. Mualliflar arab, fors va turkiy tillarda asarlar yaratganlar.
Islom ilohiyoti va falsafasi yuksak rivojlanish darajasiga erishdi. Olimlar Qur’oni Karim va hadislarni sharhlash bilan birga, fiqh va axloq bo‘yicha asarlar yaratdilar.
O‘rta Osiyo san’ati yuqori darajadagi bezakdorlik va ramziylik bilan ajralib turardi. Me’morchilik, tasviriy san’at va amaliy hunarmandchilik sohalarida rivojlanish yuz berdi.
Chig‘atoy ulusi parchalanib ketgandan so‘ng, mintaqada siyosiy beqarorlik kuchayib ketdi. Hokimiyat mayda hukmdorlar va harbiy yetakchilar qo‘liga o‘tib qoldi.
Amir Temur Movarounnahrning tarqoq yerlarini birlashtirdi va kuchli markazlashgan davlatni barpo etdi. U faol ichki va tashqi siyosat yuritdi.
Amir Temur istilo yurishlarini amalga oshirib, o‘z davlati chegaralarini Hindistondan Kichik Osiyogacha kengaytirdi. U musulmon olamida tartib-intizomni qayta tiklashga intilardi.
Temur jahon tarixi jarayoniga sezilarli ta’sir ko‘rsatdi. Uning harbiy yurishlari va islohotlari Sharq va Yevropa tarixida chuqur iz qoldirdi.
Temur vafotidan keyin uning avlodlari hukmronlikni davom ettirib, madaniy va siyosiy merosni saqlab qoldilar. Bu davrda hokimiyat uchun kurashlar va mintaqalarning mustaqilligi kuchayishi kuzatildi.
XV asrga kelib, Temuriylar davlati ichki ziddiyatlar va tashqi bosimlar ta’sirida parchalana boshladi. Bu esa yangi sulolalar va xonliklarning vujudga kelishiga olib keldi.
Temuriylar davri ilm-fan, me’morchilik va adabiyotning gullab-yashnashi bilan ajralib turdi. Ulug‘bek singari buyuk olimlar astronomiya, matematika va falsafa rivojiga ulkan hissa qo‘shdilar.
XV asr oxirlarida Dashti Qipchoq dashtlarida muhim siyosiy o‘zgarishlar sodir bo‘ldi. Bu jarayonlar qo‘shni hududlarga, jumladan Movarounnahr va Xurosonga ham o‘z ta’sirini ko‘rsatdi.
Movarounnahr va Xuroson Shayboniyxon bilan Zahiriddin Bobur o‘rtasidagi kurash maydoniga aylandi. Ularning ziddiyati mintaqaning uzoq yillar davomidagi kelajagini belgilab berdi.
Muhammad Shayboniyxonning g‘alabasi Shayboniylar sulolasining asos solinishiga olib keldi. Mintaqa tarixida yangi bosqich – Buxoro xonligining tashkil topishi bilan boshlandi.
Abdullaxon II hukmronligi davrida Buxoro o‘zining eng yuksak taraqqiyot cho‘qqisiga erishdi. Uning vafotidan so‘ng hokimiyat tepasiga kelgan Ashtarxoniylar sulolasi xonlik ustidan o‘z nazoratini yanada mustahkamladi.
XVII asrning ikkinchi yarmida mahalliy hokimlarning ta’siri kuchayib bordi. Markaziy hokimiyat zaiflashib, bu boshqaruvning tarqoq holga kelishiga sabab bo‘ldi.
Xonlik qo‘shini muntazam qo‘shinlar va qabila tuzilmalaridan tashkil topgan edi. Iqtisodiyot asosan dehqonchilik, hunarmandchilik va savdo-sotiqqa tayanardi.
Buxoro xonligi Eron, Hindiston va Rossiya bilan aloqalarni saqlab kelgan. Shu davrda fan, adabiyot va me’morchilik taraqqiy etgan.
XIX asr boshlarida xonlik o‘rnini Buxoro amirligi egalladi. Amirlar kuchli markaziy hokimiyatni qayta tiklashga harakat qildilar.
Amirlik markazlashgan tuzilmalar va ruhoniyat vositasida boshqarilardi. Tartib-intizomni saqlashda armiya muhim ahamiyat kasb etardi.
Buxoro amirligi shaharlari hunarmandchilik va savdo-sotiqning muhim markazlari bo‘lgan. Savdo-sotiq nafaqat mamlakat ichida, balki chet el bozorlari bilan ham amalga oshirilgan.
Buxoro amirligi mustaqilligini saqlab qolish maqsadida ehtiyotkorona tashqi siyosat yuritdi. Madaniy hayot esa klassik Sharq an’analarini o‘zida mujassam etishda davom etdi.
Xiva xonligi XVII asrda Xorazm hududida paydo bo‘lgan. Ichki nizolar va tashqi tahdidlar sababli siyosiy vaziyat beqaror edi.
XVIII asrning ikkinchi yarmida hokimiyat tepasiga Qo‘ng‘irot sulolasi keldi. Ma’muriy boshqaruv tizimi an’anaviy usullarni xonlarning mutlaq hokimiyati bilan uyg‘unlashtirib olib borildi.
Xonlikning iqtisodiy poydevorini dehqonchilik, chorvachilik va savdo-sotiq tashkil etardi. Shaharlar madaniy va xo‘jalik hayotida muhim ahamiyat kasb etgan.
Xonlikda adabiyot, me’morchilik va amaliy san’at taraqqiy etgan. Xonlik hayoti haqidagi ma’lumotlar solnomalarda hamda og‘zaki rivoyatlarda saqlanib qolgan.
Qoraqalpoqlar bu davrda an’anaviy turmush tarzini va o‘ziga xos madaniyatini saqlab qoldilar. Ular tashqi bosimga duch kelgan bo‘lsalar-da, o‘z etnik o‘ziga xosliklarini yo‘qotmadilar.
Qo‘qon xonligi XVIII asrning ikkinchi yarmida paydo bo‘lgan. Ichki siyosiy kurashlar va tashqi tahdidlar xonlikning siyosiy muhitini shakllantirib kelgan.
Xonlik murakkab boshqaruv tizimiga va ko‘p sonli qo‘shinga ega edi. Harbiy tuzilmalar hokimiyatni ushlab turishda hal qiluvchi ahamiyatga ega edi.
Xonlik dehqonchilik, hunarmandchilik va savdoni taraqqiy ettirdi. Tashqi siyosat qo‘shni davlatlar orasida o‘z mavqeini mustahkamlashga qaratilgan edi.
Xonlikda madrasalar va masjidlar qurilgan, she’riyat va xattotlik san’ati taraqqiy etgan. Ta’lim tizimi diniy yo‘nalishda bo‘lib, uni ruhoniylar qo‘llab-quvvatlaganlar.
Orqada qolishning asosiy sabablari siyosiy tarqoqlik, texnologik turg‘unlik va taraqqiyparvar mamlakatlar bilan aloqalarning sustligi hisoblanadi. Bu holat tashqi tahdidlar oldida zaiflikni yuzaga keltirdi.
XIX asr o‘rtalarida O‘rta Osiyo hududida uchta o‘zbek xonligi – Buxoro, Xiva va Qo‘qon xonliklari mavjud edi. Bu xonliklarning har birida boshqaruvning o‘ziga xos shakllari va ijtimoiy tuzilmasi shakllanib bo‘lgan edi.
Xonliklarning iqtisodiyoti dehqonchilik, hunarmandchilik va savdo-sotiqqa asoslangan edi. Aholi soliq zulmi va ijtimoiy tengsizlikdan azob chekardi.
Ushbu davrda adabiyot, me’morchilik va an’anaviy ta’lim rivojlanishda davom etdi. Madrasalar va masjidlar madaniyat markazlari sifatida o‘z ahamiyatini saqlab qoldi.
Ushbu darsda Rossiya imperiyasining o‘z chegaralarini kengaytirish maqsadida O‘rta Osiyoga qarshi harbiy hujumining boshlanishi ko‘rib chiqiladi. Mintaqa tarixida burilish nuqtasi bo‘lgan 1865-yildagi Toshkentning zabt etilishiga alohida e’tibor qaratiladi.
Rossiya Toshkentni zabt etgandan so‘ng, Turkiston general-gubernatorligini ta’sis etdi. Ushbu ma’muriy tuzilma mintaqadagi mustamlaka boshqaruvining markaziga aylandi.
Rossiya Buxoroga qarshi harbiy yurishni boshlab, uni o‘z ta’siri doirasiga olishga intildi. Bu esa amirlikda siyosiy o‘zgarishlarni keltirib chiqardi.
1868-yilda Buxoro Rossiyaga bo‘ysunishini tan oldi. U rasman mustaqilligini saqlab qolgan bo‘lsa-da, amalda imperiyaning qaram davlatiga aylandi.
1873 yildagi harbiy yurishdan keyin Xiva xonligi ham Rossiyaning homiyligiga aylandi. Xon rasman hokimiyatni saqlab qolgan bo‘lsa-da, uning mustaqilligi cheklab qo‘yildi.
Qo‘qon xonligi mustaqilligini yo‘qotgan so‘nggi xonlik bo‘ldi. 1876-yilda u tugatildi va uning hududlari Rossiya tarkibiga qo‘shib olindi.
Turkistonda hokimiyatni Rossiya amaldorlari amalga oshirardi. Boshqaruv harbiy va fuqarolik yo‘nalishlarida olib borilar, bu esa mintaqa ustidan nazoratni kuchaytirardi.
Mustamlaka hokimiyati yerlarni ko‘chib kelganlar va yirik yer egalari foydasiga qayta taqsimladi. Bu esa mahalliy dehqonlarning ahvoli yomonlashishiga olib keldi.
Sud tizimi Rossiya andozasi asosida isloh qilindi. Shunday bo‘lsa-da, ayrim hollarda shariat qonun-qoidalari amal qilishda davom etdi.
Mintaqada ijtimoiy tabaqalanish kuchayib, infratuzilma rivojlanib bordi, biroq aholining ko‘pchiligi qashshoqlikda kun kechirardi. Kelajakdagi ijtimoiy harakatlar uchun zamin yaratilmoqda edi.
Mustamlaka zulmi va ekspluatatsiyasi xalq orasida norozilikni kuchaytirdi. Rossiya imperiyasi hukmronligiga qarshi dastlabki e’tirozlar va qo‘zg‘olonlar yuz berdi.
1892-yilda vabo tarqalishi va hokimiyat harakatlaridan kelib chiqqan g‘alayon yuz berdi. Bu voqea xalqning qarshiligi va mahalliy boshqaruvga bo‘lgan ishonchsizligining yaqqol namunasi bo‘ldi.
1898-yilda Muhammad Alixon-hazrat boshchiligida ulkan qo‘zg‘olon ro‘y berdi. Garchi u bostirilib, mag‘lub etilgan bo‘lsa-da, xalqning erkinlikka bo‘lgan intilishini yaqqol namoyon etdi.
Qoraqalpoqlar og‘ir turmush sharoitlarini va soliq zulmini boshdan kechirganlar. Bu holat xalqning noroziligini keltirib chiqarib, hokimiyatga qarshi mahalliy chiqishlarni yuzaga keltirgan.
Turkiston tarkibida qoraqalpoqlar o‘z urf-odatlari va an’analarini saqlab qoldilar. Xalq og‘zaki ijodi hamda etnik o‘ziga xoslik taraqqiy etdi.
Jadidlar musulmon jamiyatini yangilash, ta’lim va ilm-fanni isloh qilishni yoqlab chiqdilar. Ularning faoliyati kelajakdagi ma’rifatning poydevorini qo‘ydi.
Jadidchilik faollari yangi maktablar tashkil etib, gazeta va jurnallar nashr qildilar. Ularning g‘oyalari aholi siyosiy ongining yuksalishiga turtki bo‘ldi.
Birinchi jahon urushi xalqning ahvolini yomonlashtirdi: soliqlar oshirildi va safarbarlik kuchaytirildi. Bu holat ommaviy norozilikka sabab bo‘ldi.
1916-yilda safarbarlikka qarshi keng ko‘lamli qo‘zg‘olon boshlanib ketdi. Jizzax qo‘zg‘oloni eng yirik miqyosda bo‘lib o‘tdi va shafqatsizlik bilan bostirildi.
Amir mutlaq hokimiyatni saqlab qolgan bo‘lsa-da, islohotchilar - Yosh buxoroliklarning ta’siri tobora kuchayib bordi. 1920-yilda amirlik Sovet armiyasi tomonidan tugatildi.
Xiva xonligi feodal va iqtisodiy jihatdan qoloq davlat bo‘lib qoldi. 1920-yilda xon hokimiyati ag‘darildi va Xorazm Xalq Respublikasi tashkil etildi.
Mustamlaka tuzumi sharoitida an’anaviy ta’lim shakllari saqlanib qolgan. Jadid maktablari rivoj topgan, dastlabki gazetalar nashr etila boshlagan.
Mustamlaka cheklovlariga qaramay, she’riyat, me’morchilik va hunarmandchilik rivoji davom etdi. Madaniy hayot milliy uyg‘onishga bo‘lgan intilishni aks ettirardi.
Fevral inqilobidan so‘ng Turkistonda Turkiston Muxtoriyatini tashkil etishga urinish bo‘ldi. Biroq, bolsheviklar hokimiyatni qo‘lga olib, diktatura o‘rnatdilar, muxtoriyatni bekor qildilar va o‘lkada sovet hokimiyatini zo‘ravonlik bilan o‘rnatishga kirishdilar.
Sovet hokimiyati mahalliy boshqaruv tuzilmalarini yaratish va iqtisodiy islohotlar orqali nazoratni o‘rnatishga harakat qildi. Buxoro va Xivada monarxiya tuzumlari ag‘darilib, ularning o‘rniga xalq respublikalari - BXSR va XXSR tashkil etildi. Bu respublikalar agrar va ma’rifiy sohalarda islohotlar o‘tkazdilar.
Sovet hokimiyatiga qarshilik bosmachilik harakati ko‘rinishida namoyon bo‘ldi. Bu harakat butun mintaqani qamrab oldi va qo‘zg‘olonchilar bilan Qizil armiya o‘rtasida shiddatli janglar bilan davom etdi.
1924-yilda O‘rta Osiyoda milliy belgiga ko‘ra chegaralanish o‘tkazilib, natijada O‘zSSR tashkil topdi. Bu jarayon davlat chegaralarini mustahkamladi va milliy o‘zlikni anglash shakllanishiga turtki berdi.
1924-yilda chegaralarni qayta belgilashdan so‘ng O‘zbekiston Sovet Sotsialistik Respublikasi rasman tashkil etildi. U SSSR tarkibiga kirib, umumittifoq boshqaruviga bo‘ysundi.
Jamoalashtirish badavlat dehqonlarning mol-mulkini majburiy ravishda tortib olish va ularni surgun qilish bilan birga olib borildi. Sanoatlashtirish jadallik bilan amalga oshirildi, biroq malakali kadrlar tanqisligi yaqqol sezildi. Shu bilan birga, ayollarni ozod qilish uchun qadamlar tashlandi, bu esa jamiyatda turli xil munosabatlarni keltirib chiqardi.
Sovet hokimiyati ta’limning yangi shakllarini faol joriy etib, maktablar va oliy o‘quv yurtlarini tashkil qildi. Dastlab lotin, keyinchalik esa kirill alifbosi joriy etildi. Mafkuraviy yo‘naltirilgan adabiyot va san’at rivojlantirildi.
1930-yillarda O‘zbekistonda ziyolilar, din arboblari va milliy rahbarlarga qarshi ommaviy qatag‘onlar amalga oshirildi. Bu mintaqaning madaniy va siyosiy hayotini zaiflashtirib qo‘ydi, biroq markazning nazoratini mustahkamladi.
Urush boshlanishi bilan O‘zbekiston SSSRning orqa front hududiga aylandi. Bu yerga korxonalar va aholi ko‘chirib keltirildi, armiyani ta’minlashga qaratilgan sanoat va qishloq xo‘jaligi rivojlana boshladi.
Minglab o‘zbeklar armiyaga chaqirilib, frontlarda jang olib bordilar. Ularning ko‘pchiligi qahramonlik ko‘rsatib, Sovet Ittifoqi qahramoni unvoniga sazovor bo‘ldilar. To‘ychi Niyozov, Zebo G‘aniyeva va boshqalar ana shunday qahramonlar sirasiga kiradi.
Urush yillarida O‘zbekistonda olimlar, tibbiyot xodimlari va madaniyat arboblari o‘z faoliyatlarini davom ettirdilar. Ularning mehnati nafaqat front orqasini ta’minlashda, balki jangchilarning ruhiyatini ko‘tarishda ham muhim ahamiyat kasb etdi.
Urushdan keyingi davrda sanoatlashtirish davom etdi, biroq asosiy e’tibor xomashyo tarmoqlariga qaratildi. Qatag‘onlar Stalin vafot etgunga qadar davom etdi, shundan so‘ng qurbonlarni qisman oqlash jarayoni boshlandi. Ayni paytda jamiyatdagi ijtimoiy ziddiyatlar ham kuchayib bordi.
Partiya organlari hayotning barcha jabhalarini nazorat qilar edi. Yirik sanoat inshootlari barpo etildi, bu esa aholi ko‘chishi va uning tarkibi o‘zgarishiga olib keldi. Amudaryo va Sirdaryo suvlaridan me’yoridan ortiq foydalanish ekologik halokat - Orol dengizining qurib qolishiga sabab bo‘ldi.
Iqtisodiyotdagi inqirozli vaziyat, ishsizlikning ko‘payishi va aholining noroziligi ijtimoiy-siyosiy faollikning zaminiga aylandi. Islohotlar uchun harakat va respublika suverenitetini kengaytirish talablarini kuchaytirish jarayoni boshlandi.
Islohotlar to‘lqinida demokratik harakatlar jadallashdi. O‘zbekiston mustaqillik sari yo‘l boshladi, milliy g‘oyalar shakllandi va siyosiy partiyalar tashkil topdi.
1991-yilda SSSR parchalanib ketgandan so‘ng, O‘zbekiston Respublikasi o‘z mustaqilligini e’lon qildi. Bu voqea mamlakat tarixida yangi bosqichning boshlanishi bo‘lib, suveren davlat qurilishi va hayotning barcha jabhalarida islohotlar o‘tkazilishi bilan bog‘liq edi.
Mustaqillikning ilk yillaridanoq O‘zbekistonda davlat hokimiyati tizimini shakllantirish, Konstitutsiyani yaratish, demokratiya institutlarini va boshqaruv organlarini tashkil etish jarayoni boshlandi. Milliy davlatchilikni mustahkamlashning huquqiy asoslari tobora takomillashib bordi.
O‘zbekistonda fuqarolik jamiyati g‘oyasi mustaqillik yillarida rivojlana boshladi. Bu g‘oya qonun ustuvorligi, inson huquq va erkinliklari tamoyillariga asoslanib, shuningdek, aholining o‘zini o‘zi boshqarish institutlari hamda nodavlat notijorat tashkilotlari orqali mamlakatni boshqarishda ishtirok etishiga tayanib shakllandi.
Mahalla tizimining takomillashuvi, jamoat tashkilotlari huquqlarining kengayishi, so‘z erkinligi, ommaviy axborot vositalari va o‘zini o‘zi boshqarish to‘g‘risidagi qonunlarning qabul qilinishi muhim bosqichlar bo‘ldi. Istiqbolda fuqarolik jamiyati demokratik tuzumning poydevoriga aylanadi.
Урок-94 Тема: Разработка узбекской модели. Начало экономических реформ. После обретения независимости Узбекистан пошёл по пути постепенных экономических реформ, основанных на «узбекской модели» перехода к рыночной экономике с сохранением социальной стабильности.
Sanoat modernizatsiya qilindi, energetika, transport va qishloq xo‘jaligiga investitsiyalar ko‘paytirildi. O‘zbekiston xalqaro tashkilotlar va dunyo mamlakatlari bilan faol hamkorlikni yo‘lga qo‘ydi.
O‘zbekistonning ijtimoiy siyosati aholining kam ta’minlangan qatlamlarini himoya qilishga, ta’lim va sog‘liqni saqlash tizimini rivojlantirishga, fuqarolarning bandligini ta’minlashga hamda ularning turmush darajasini oshirishga qaratilgan edi.
O‘zbekiston barqaror millatlararo va dinlararo munosabatlarning namunaviy davlatiga aylandi. Mamlakatda 130 dan ortiq millat vakillari yashaydi, turli diniy konfessiyalar faoliyat olib boradi, bag‘rikenglik ruhi muntazam ravishda qo‘llab-quvvatlanadi.
O‘zbekistonda yangi ta’lim tizimi barpo etildi, litseylar va kollejlar tashkil qilindi, zamonaviy o‘qitish texnologiyalari joriy etila boshlandi. Raqobatbardosh mutaxassislar tayyorlashga bo‘lgan e’tibor tobora kuchaytirildi.
Respublika oliy ta’lim muassasalari xalqaro standartlarni joriy etishni boshladi, akademik mobillik kengaydi, xorijiy universitetlarning filiallari ochildi. Aspirantura, doktorantura hamda ilmiy tadqiqotlar rivojlana boshladi.
Ilmiy markazlar va akademiyalar tashkil etildi, fundamental va amaliy tadqiqotlar qo‘llab-quvvatlandi. O‘zbekiston sportda xalqaro muvaffaqiyatlarga erishdi — olimpiya harakati, kurash, boks, futbol va boshqa sport turlarida yuqori natijalarga erishildi.
Yoshlar davlat siyosatining ustuvor yo‘nalishiga aylandi. Ish bilan ta’minlash, ta’lim berish, yosh oilalarni qo‘llab-quvvatlash bo‘yicha dasturlar ishlab chiqildi. Yoshlarning tashabbuskorligini oshirish va yetakchilik qobiliyatlarini rivojlantirish uchun maxsus tashkilotlar tashkil etildi.
Madaniy va ma’naviy merosni saqlashga alohida e’tibor berildi: tarixiy yodgorliklar ta’mirlandi, arxeologik izlanishlar olib borildi, o‘tmishdagi buyuk allomalarning asarlari nashr etildi.
Madaniyat va san’at yangi yuksalish davrini boshdan kechirdi: teatr, kino, musiqa, adabiyot taraqqiy etdi. Xalqaro festivallar tashkil etildi, ijodiy jamoalar va xalq san’ati ustalari rag‘batlantirildi.
O‘zbekiston mustaqil va tinchlikparvar tashqi siyosat yuritmoqda. Mintaqaviy hamkorlikni kuchaytirish, xalqaro tashkilotlarda faol ishtirok etish va milliy xavfsizlikni ta’minlash asosiy ustuvor yo‘nalishlar sifatida belgilangan.
Mintaqa mamlakatlari bilan qo‘shnichilik aloqalariga alohida e’tibor berilmoqda. Birgalikdagi infratuzilma va ekologiya loyihalari amalga oshirilmoqda, iqtisodiy va madaniy aloqalar tobora mustahkamlanib bormoqda.
O‘zbekiston bu davlatlar bilan strategik hamkorlikni qo‘llab-quvvatlab, savdo-iqtisodiy va investitsiya sohasidagi aloqalarni rivojlantirmoqda, xavfsizlik va ta’lim sohalaridagi qo‘shma loyihalarda faol ishtirok etmoqda.
Bu mamlakatlar O‘zbekistonning texnologiya, tibbiyot, ta’lim va investitsiya sohalarida muhim hamkorlarga aylandi. Iqtisodiyot va ijtimoiy sohani rivojlantirishga xizmat qiladigan yirik loyihalar hayotga tatbiq etilmoqda.
O‘zbekiston mojarolarni tinch yo‘l bilan hal etishni yoqlab chiqmoqda, BMTning barqaror rivojlanish, terrorizm bilan kurashish, inson huquqlarini himoya qilish va atrof-muhitni muhofaza etish bo‘yicha tashabbuslarida faol ishtirok etib kelmoqda.
O‘zbekiston SHHT, MDH, IHT va boshqa mintaqaviy birlashmalar bilan faol aloqalarni olib bormoqda. Bunday hamkorlik mamlakat iqtisodiyotini mustahkamlashga, xavfsizlikni ta’minlashga hamda jahon hamjamiyatiga integratsiyalashuviga ko‘maklashmoqda.
